Yapay zekâ araçlarının (Midjourney, ChatGPT vb.) internetteki telifli resim ve metinleri tarayarak yeni içerikler üretmesi ve bu içeriklerden ticari kazanç sağlanması kul hakkı mıdır?
Cevap: Bu meselede hüküm, yapay zekânın telifli eserleri hangi şekilde kullandığı, hak sahibinin izin veya lisansının bulunup bulunmadığı, ortaya çıkan içeriğin önceki eseri ne ölçüde yeniden ürettiği ve elde edilen kazancın hak sahibinin meşru hakkını ihlal edip etmediğine göre değişir.
Hüküm
– Yapay zekâ sağlayıcısının telifli eserleri hak sahibinin izin ve kullanım şartlarını ihlal ederek eğitim verisi olarak kullanması, hak sahibinin meşru hakkını ihlal eden bir kullanım niteliğindeyse caiz değildir ve kul hakkı boyutu doğurabilir.
– Ancak bir yapay zekâ aracının internetteki eserlerden öğrenmiş olması, ürettiği her yeni içeriğin otomatik olarak telif ihlali veya kul hakkı olduğu anlamına gelmez. Öğrenme ile eserin aynen kopyalanması aynı şey değildir.
– Yapay zekâ, mevcut bir eseri veya eserin önemli ve ayırt edici bölümlerini izinsiz biçimde yeniden üretir, hak sahibinin eserinden türetilmiş içeriği kendi eseriymiş gibi sunar ve bundan ticari kazanç elde edilirse, hak sahibinin meşru hakkının ihlali söz konusu olur. Bu durumda caiz değildir ve kul hakkı boyutu taşıyabilir.
– Buna karşılık kullanılan veri veya eserler kullanıma açık lisansla sunulmuşsa, hak sahibi izin vermişse veya kullanılan sistemin lisans şartları bu kullanıma izin veriyorsa, lisansın şartlarına uyulması kaydıyla yapay zekâdan ticari amaçla yararlanmak caiz olabilir.
– Bir yapay zekâ aracının ürettiği içerik yalnızca belirli bir sanatçının veya yazarın eserlerini taklit ederek oluşturulmuşsa, burada ayrıca değerlendirme gerekir. “Yapay zekâ üretti” denilmesi, başkasının eserinin izinsiz biçimde kopyalanmasını meşru hâle getirmez.
– Ticari kazanç elde edilmesi tek başına haramlık sebebi değildir. Asıl mesele, bu kazancın hak sahibinin meşru hakkının ihlal edilmesi suretiyle elde edilip edilmediğidir.
Dört Mezhebe Göre
Klasik dört mezhep döneminde yapay zekâ ve dijital telif hakkı bulunmadığından, bu konuda mezheplerin doğrudan bir hükmü yoktur. Ancak akitlere ve şartlara riayet, başkasının mal ve hakkına tecavüz etmeme, haksız kazançtan kaçınma ve zarar vermeme gibi genel şer’î ilkeler bu meseleye uygulanır.
Bu sebeple modern yapay zekâ kullanımında hüküm, izin, lisans, kullanım biçimi, ortaya çıkan eserin niteliği ve hak sahibinin meşru hakkının ihlal edilip edilmediği dikkate alınarak belirlenmelidir.
Sonuç
Yapay zekânın telifli eserlerden yararlanarak yeni içerik üretmesi, sırf yapay zekâ tarafından üretildiği için kendiliğinden kul hakkı sayılmaz. Ancak telif sahibinin meşru hakkı veya kullanım şartları ihlal edilerek eserlerin izinsiz kopyalanması ya da eserlerin ayırt edici biçimde yeniden üretilip bundan haksız ticari kazanç elde edilmesi durumunda caiz değildir ve kul hakkı boyutu taşıyabilir.
Dolayısıyla hüküm, “Yapay zekâ kullandı mı haramdır?” şeklinde değil; “Hangi veriyi, hangi izinle, nasıl kullandı ve ortaya çıkan içerik kimin hakkını ne ölçüde ihlal ediyor?” soruları üzerinden verilmelidir.
Allah Teâlâ en doğrusunu bilir.