VAKIF VE DERNEK BAĞIŞLARININ AMACI DIŞINDA KULLANILMASININ HÜKMÜ NEDİR?
HÜKÜM
Bir vakıf veya derneğe yapılan bağışlar, bağışlanırken belirtilen amaç dışında kullanılamaz.
Amacı dışında kullanmak gasp, hıyanet (emanete ihanet) ve kul hakkı hükmündedir; haramdır.
Bu işte sorumluluk kullanan kişiye aittir, ayrıca vakıf/dernek yönetimi de bundan mesuldür.
DELİLLER:
1. Kur’ân-ı Kerim’den Deliller:
a) Emanete Riayet Emri
“Allah size, emanetleri ehline vermenizi emreder.”
(Nisâ Suresi: 58)
Vakıf ve derneklerde toplanan tüm yardımlar emanettir. Amacı dışında kullanmak bu ayete aykırıdır.
b) Hıyanet Yasağı
“Bile bile emanetlere ihanet etmeyin.”
(Enfâl Suresi: 27)
Bağışın amacı belliyse, o amaçtan sapmak emanete hıyanettir.
c) Malı Bâtıl Yollarla Yeme Yasağı
“Aranızda mallarınızı batıl yollarla yemeyin…”
(Bakara Suresi: 188)
Bağışı başka amaçla kullanmak, bağışçının hakkını gasp ederek batıl yoldan mal yemektir.
2. Hadis-i Şeriflerden Deliller:
a) Emanete Riayetsizlik Nifak Alametidir
Hz. Peygamber (s.a.v) buyurur:
“Münafığın alameti üçtür: Konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünde durmaz, kendisine emanet verilince hıyanet eder.”
(Buhârî, Îmân 24)
Bağışın amacı belliyken başka yere kullanmak emanete ihanet olup büyük günahtır.
b) Yetim Malı ve Kamu Malını Yeme Uyarısı
Kamu malları ve vakıf malları, yetim malından daha sıkı korunması gereken mal sayılmıştır.
3. MEZHEPLERE GÖRE:
1) Hanefî Mezhebine Göre:
Vakıf gelirleri vakfiyede belirtilen şartlara göre harcanır.
Şart dışına çıkmak bâtıldır.
İbn Âbidîn: “Vakıf malını amacı dışında sarf eden kimse tazmin eder.”
2) Şafiî Mezhebine Göre:
Şafiîler vakfın kurucusunun şartlarının nass gibi bağlayıcı olduğunu söyler.
Amacı dışında kullanım caiz değildir, yapan kişi günahkârdır ve zararı karşılamakla yükümlüdür.
3) Malikî Mezhebine Göre:
Vakıf ve bağışlar “aslı korunması gereken mal” hükmündedir.
Amaç dışı tasarruf fesad sayılır ve haramdır.
4) Hanbelî Mezhebi Göre:
İbn Kudâme “el-Muğnî”de açıkça belirtir:
“Vakıf malını, vakfedenin belirlediği alan dışında kullanmak haramdır.”
SONUÇ:
Vakıf ve dernek bağışlarını amacı dışında kullanmak:
1- Haramdır.
2- Kul hakkıdır.
3- Emanete hıyanettir.
4- Bağış sahibinin rızası alınmadan tasarruf edilemez.
5- Geri ödemek ve tövbe etmek gerekir.
Bu işte hem yöneticiler hem de amacı dışında kullananlar sorumludur.
Haramlar ve Halaller ile ilgili tüm fetvaları da bu bağlantıdan okuyabilirsiniz