Sosyal medyada yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü (deepfake) paylaşmanın dinî ve ahlâkî hükmü nedir?
1- HÜKÜM
Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü (deepfake) hazırlamak veya paylaşmak, kişileri aldatma, iftira, yalan, hakaret, itibar zedeleme ya da fitneye sebep oluyorsa haramdır.
Eğitim, sinema, belgesel, mizah veya teknik tanıtım gibi meşru amaçlarla hazırlanmış; gerçek olmadığı açıkça belirtilen ve kimsenin hakkını ihlal etmeyen içerikler ise, dinen sakınca doğuracak başka bir unsur bulunmadıkça caiz olabilir.
Bir Müslüman, dijital ortamda da doğruluk, emanet ve kul hakkına riayet etmekle yükümlüdür.
2- KUR’AN-I KERÎM’DEN DELİLLER
Allah Teâlâ şöyle buyurur:
> “Ey iman edenler! Eğer bir fasık size bir haber getirirse onu araştırın. Yoksa bilmeden bir topluluğa zarar verir de sonra yaptığınıza pişman olursunuz.” (Hucurât, 49/6)
Yine Allah Teâlâ buyurur:
> “Ey iman edenler! Zannın çoğundan sakının… Birbirinizin kusurunu araştırmayın, birbirinizi gıybet etmeyin.” (Hucurât, 49/12)
Bir başka ayette:
> “Yalan sözden sakının.” (Hac, 22/30)
3- SÜNNETTEN DELİLLER
Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
> “Kim bizi aldatırsa bizden değildir.” (Müslim, Îmân, 164)
Yine buyurmuştur:
> “Kişiye her duyduğunu söylemesi, ona yalan olarak yeter.” (Müslim, Mukaddime, 5)
Başka bir hadiste:
> “Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir.” (Buhârî, Îmân, 4; Müslim, Îmân, 65)
4- SAHABE VE ÂLİMLERİN UYGULAMASI
Sahâbe-i kirâm, doğruluğu araştırmadan haber yaymayı doğru görmemiş; insanların şeref ve haysiyetini korumaya büyük önem vermiştir.
İslâm âlimleri de yalan, iftira, aldatma, insanları yanıltma ve kul hakkına sebep olan her türlü davranışın haram olduğu konusunda ittifak etmişlerdir. Bu hükümler dijital ortamlarda üretilen sahte görüntüler için de geçerlidir.
5- DÖRT MEZHEBE GÖRE DEĞERLENDİRME
Hanefî Mezhebi: Yalan, aldatma ve kul hakkına sebep olan her davranış haramdır. Deepfake ile insanları yanıltmak da bu kapsamdadır.
Mâlikî Mezhebi: İnsanların haysiyetini zedeleyen ve fitneye yol açan fiiller yasaktır. Sahte görüntüler bu hükme girer.
Şâfiî Mezhebi: İftira, gıybet, yalan ve hile haramdır. Başkasına zarar veren dijital içeriklerin paylaşılması caiz değildir.
Hanbelî Mezhebi: Müslümanların haklarını ihlal eden, aldatmaya ve fesada yol açan her türlü davranış yasaktır. Deepfake ile zarar vermek de haram kabul edilir.
6- SONUÇ
Yalan, iftira, aldatma veya itibar zedeleme amacıyla deepfake üretmek ve paylaşmak haramdır.
Bir kimsenin izni olmadan onu farklı söz veya davranış içinde gösteren sahte içerikler kul hakkıdır.
Gerçek olmadığı açıkça belirtilen, kimseyi aldatmayan ve meşru amaç taşıyan yapay zekâ içerikleri ise dinen sakıncalı başka bir unsur bulunmadıkça caiz olabilir.
Müslüman, sosyal medyada da doğruluk, emanet ve kul hakkına riayet etmekle yükümlüdür. Dijital ortamda işlenen günahlar da Allah katında sorumluluk doğurur.
Allah Teâlâ en doğrusunu bilir.