Sabah ve ikindi (bazı rivayetlerde gece ve gündüz nöbet değişimi sırasında) namazlarına meleklerin şahit olduğu bildirilmektedir. Allah Teâlâ her şeyi bildiğine göre meleklerin şahitliğine ihtiyaç var mıdır? Ayrıca melekler arasında derece ve üstünlük farkı var mıdır?
1- HÜKÜM
Allah Teâlâ’nın hiçbir şeye ve hiçbir mahlûkun şahitliğine ihtiyacı yoktur. O, olmuşu, olmakta olanı ve olacak olanı ezelî ilmiyle bilir.
Meleklerin kulların amellerine şahit olması, Allah’ın bilmediği bir şeyi öğrenmesi için değil; ilahî hikmet gereği amellerin kayda geçirilmesi, kıyamet günü delil olması ve bazı ibadetlerin faziletinin ortaya konulması içindir.
Ayrıca melekler arasında görev, makam ve fazilet bakımından farklılıklar vardır. Bazı melekler diğerlerine göre daha üstün derecelerde yaratılmıştır.
2- KUR’AN-I KERİM’DEN DELİLLER
Allah Teâlâ şöyle buyurur:
«“Gaybın anahtarları O’nun katındadır; onları O’ndan başkası bilmez. Karada ve denizde olanı bilir. O’nun bilgisi dışında bir yaprak dahi düşmez.”
(En’âm 6/59)»
Bir başka ayette:
«“Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir.”
(Enfâl 8/75)»
Bu ayetler Allah’ın hiçbir şahide ihtiyaç duymadığını göstermektedir.
Meleklerin amelleri yazdığı hakkında ise:
«”Şüphesiz üzerinizde koruyucular, değerli yazıcılar vardır. Onlar yapmakta olduklarınızı bilirler.”
(İnfitâr 82/10-12)»
buyrulmuştur.
Meleklerin derecelerine işaret eden ayetlerden biri de şöyledir:
«”Allah meleklerden de elçiler seçer, insanlardan da.”
(Hac 22/75)»
Bu ayet bazı meleklerin özel makam ve görevlerle seçildiğini göstermektedir.
3- SÜNNETTEN DELİLLER
Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
«”Gece melekleri ile gündüz melekleri aranızda nöbetleşe bulunurlar. Sabah ve ikindi namazlarında bir araya gelirler. Sonra geceyi sizinle geçiren melekler Allah’ın huzuruna yükselirler. Allah onların hâlini en iyi bildiği halde: ‘Kullarımı nasıl bıraktınız?’ diye sorar. Onlar da: ‘Onları namaz kılarken bıraktık ve yanlarına vardığımızda da namaz kılıyorlardı.’ derler.”
(Buhârî, Mevâkît 16; Müslim, Mesâcid 210)»
Bu hadis, Allah’ın bilgi edinmek için değil, kullarının ibadetini meleklerin şahitliğiyle ortaya koymak için böyle bir soru sorduğunu göstermektedir.
Meleklerin fazileti hakkında da Resûlullah (s.a.v.) Cebrâil’i övmüş ve onun yüksek makamından bahsetmiştir.
4- SAHABEDEN DELİLLER
Abdullah b. Mes’ûd, Abdullah b. Abbas ve diğer sahabiler, amellerin melekler tarafından yazıldığına ve kıyamet günü insanların amellerinin ortaya konulacağına iman etmişlerdir.
Hz. Ömer (radıyallahu anh) ve diğer sahabiler de Cebrâil’in vahiy meleği olarak özel bir makama sahip olduğunu kabul etmişlerdir.
Nitekim meşhur Cibrîl Hadisi’nde Cebrâil (aleyhisselâm) insan suretinde gelerek sahabeye dini öğretmiştir.
(Buhârî, Îmân 37; Müslim, Îmân 1)
5- DÖRT MEZHEBİN GÖRÜŞÜ
Hanefî Mezhebi
Hanefî âlimleri, meleklerin amelleri yazdığını ve Allah’ın buna ihtiyaç duymadığını, bunun ilahî hikmet gereği olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca meleklerin kendi aralarında derecelerinin bulunduğunu kabul etmişlerdir.
Mâlikî Mezhebi
Mâlikî âlimleri de Allah’ın ilminin mutlak olduğunu, meleklerin şahitliğinin ise kullara karşı delil ve ikram mahiyetinde olduğunu ifade etmişlerdir.
Şâfiî Mezhebi
Şâfiî âlimleri, meleklerin amelleri kaydetmesini naslarla sabit kabul etmiş ve meleklerin fazilet bakımından farklı derecelerde olduklarını belirtmişlerdir.
Hanbelî Mezhebi
Hanbelî âlimleri de meleklerin görev ve makam bakımından farklı olduklarını, özellikle Cebrâil, Mikâil ve İsrâfil’in büyük meleklerden sayıldığını ifade etmişlerdir.
6- SONUÇ
* Allah Teâlâ’nın meleklerin şahitliğine ihtiyacı yoktur. O her şeyi ezelî ve ebedî ilmiyle bilir.
* Meleklerin amellere şahit olması; amellerin kayda geçirilmesi, kullara karşı delil olması ve bazı ibadetlerin faziletinin ortaya konulması içindir.
* Sabah ve ikindi namazları hakkında gelen hadisler, bu namazların Allah katındaki büyük değerini göstermektedir.
* Melekler arasında görev, makam ve fazilet bakımından farklılıklar vardır.
* Cebrâil, Mikâil, İsrâfil ve ölüm meleği gibi bazı melekler özel görevleri sebebiyle yüksek derecelere sahiptir.
* Ancak bütün melekler Allah’ın emirlerine eksiksiz itaat eden şerefli kullardır.
Allah Teâlâ en doğrusunu bilir.