Otopsi yaptırmak veya adlî ve tıbbî amaçlarla ölünün bedenine müdahale etmek caiz midir?
1- HÜKÜM
İslam’da insan, diri iken de öldükten sonra da saygın ve dokunulmaz bir varlıktır. Bu sebeple ölünün bedenine müdahale etmek prensip olarak caiz değildir.
Ancak ölüm sebebinin belirlenmesi, suçun ortaya çıkarılması, adaletin sağlanması, toplumun korunması ve benzeri zarurî ihtiyaçlar bulunduğunda, yetkili makamların kararıyla otopsi yapılması caizdir.
Bu durumda zaruret miktarınca müdahale edilir ve ölünün saygınlığı korunur.
2- KUR’AN-I KERİM’DEN DELİLLER
Allah Teâlâ şöyle buyurur:
«”Andolsun ki biz Âdemoğullarını şerefli kıldık.”
(İsrâ 17/70)»
Bu ayet, insanın hem hayatında hem de ölümünden sonra saygınlığının korunması gerektiğini göstermektedir.
Yine Allah Teâlâ şöyle buyurur:
«”Kim bir canı kurtarırsa bütün insanları kurtarmış gibi olur.”
(Mâide 5/32)»
Ölüm sebeplerinin araştırılması, suçların ortaya çıkarılması ve insanların korunması bu maslahat kapsamına girmektedir.
3- SÜNNETTEN DELİLLER
Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
«”Ölünün kemiğini kırmak, diri iken kırmak gibidir.”
(Ebû Dâvûd, Cenâiz 64; İbn Mâce, Cenâiz 63)»
Bu hadis, ölünün bedenine saygı gösterilmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Bununla birlikte İslam hukukunda zaruret halinde bazı yasakların geçici olarak kaldırılabileceği kabul edilmiştir.
4- SAHABEDEN VE FUKAHADAN DELİLLER
İslam âlimleri, ölen hamile bir kadının karnındaki canlı çocuğun kurtarılması için anne bedenine cerrahî müdahale yapılmasını caiz görmüşlerdir.
İmam Kâsânî şöyle der:
«”Anne öldüğü halde çocuğun canlı olduğu biliniyorsa çocuğu kurtarmak için karın yarılır.”»
(Bedâi’u’s-Sanâi’, 5/130)
İmam Nevevî de bu görüşü nakletmiştir.
Bu hükümler, daha büyük bir maslahat bulunduğunda ölünün bedenine müdahale edilebileceğini göstermektedir.
5- DÖRT MEZHEBİN GÖRÜŞÜ
Hanefî Mezhebi
Ölünün hürmeti korunur. Ancak zaruret ve güçlü maslahat durumlarında müdahaleye izin verilir.
Mâlikî Mezhebi
Ölünün beden bütünlüğü esastır. Fakat kamu yararı ve zaruret halinde müdahale caiz olabilir.
Şâfiî Mezhebi
Canlı bir insanın hakkını korumak veya önemli bir maslahat sağlamak amacıyla gerekli müdahalelere cevaz verilmiştir.
Hanbelî Mezhebi
Ölünün saygınlığı korunur; ancak zaruret ve toplum yararı bulunan durumlarda istisna uygulanır.
6- OTOPSİNİN CAİZ OLMASININ ŞARTLARI
* Ölüm sebebinin belirlenmesi gibi gerçek bir ihtiyaç bulunmalıdır.
* Suçun aydınlatılması veya adaletin sağlanması amacı taşımalıdır.
* Yetkili makamların kararıyla yapılmalıdır.
* Gereğinden fazla müdahaleden kaçınılmalıdır.
* Ölünün beden mahremiyetine ve saygınlığına riayet edilmelidir.
* İşlem tamamlandıktan sonra cenaze işlemleri dinî usullere uygun şekilde yerine getirilmelidir.
7- SONUÇ
* Asıl olan, ölünün bedenine müdahale edilmemesidir.
* İnsanın saygınlığı ölümünden sonra da devam eder.
* Ancak ölüm sebebinin belirlenmesi, suçların ortaya çıkarılması ve kamu yararının korunması gibi zarurî durumlarda otopsi yapılması caizdir.
* Bu işlemler sırasında ölünün bedenine saygı gösterilmeli ve zaruret sınırı aşılmamalıdır.
* Otopsi sonrasında cenaze işlemleri dinî usullere uygun şekilde tamamlanmalıdır.
Allah Teâlâ en doğrusunu bilir