Netflix, BluTV, Spotify gibi platformlarda “Tek Kişilik/Profil” abonelik alıp, şifreyi arkadaşlarla paylaşarak aynı anda kullanmak kul hakkı doğurur mu?
Eğer platformun abonelik şartlarında satın alınan tek kişilik aboneliğin yalnızca hesap sahibi tarafından kullanılabileceği veya hesabın başka kişilerle paylaşılmasının yasak olduğu açıkça belirtilmişse, bu şartı bilerek şifreyi arkadaşlarla paylaşmak ve aboneliği birlikte kullanmak caiz değildir. Çünkü kişi, hizmeti satın alırken kabul ettiği kullanım şartlarına uymakla yükümlüdür.
Nitekim Spotify, bireysel ücretli aboneliği hesap sahibinin kendi kişisel kullanımı için tanımlamakta ve kullanıcı adı ile parolanın kişisel ve gizli tutulmasını öngörmektedir. Ayrıca kullanıcı yönergelerinde parolanın başka bir kişiye verilmesi açıkça yasaklanmıştır.
Netflix de hesabın hane dışındaki kişilerle paylaşılmasına izin vermemekte; aynı hanede yaşamayan kişilerin kendi hesaplarını oluşturmalarını veya uygun planlarda ek üye olarak eklenmelerini öngörmektedir.
Kur’ân-ı Kerîm’de:
«“Ey iman edenler! Akitleri yerine getirin.”
(Mâide, 5/1)»
buyurulmuştur.
Bu sebeple abonelik satın alınırken kabul edilen kullanım şartlarını bilerek aşmak, yalnızca şirketin teknik olarak hesabı kapatıp kapatmamasıyla değerlendirilecek bir mesele değildir. Sözleşmeye aykırı kullanım ve hak sahibinin izin vermediği bir menfaatten yararlanma söz konusu olur.
Ancak Her Hesap Paylaşımı Aynı Değildir
1. Platform açıkça hesap paylaşımına izin veriyorsa:
İzin verilen sınırlar içerisinde paylaşmak caizdir.
2. Aile/haneye yönelik abonelik paylaşımı:
Platformun aile veya hane üyelerine paylaşım izni veren bir planı varsa, belirlenen şartlara uyularak kullanılabilir. Örneğin Spotify’ın bireysel ve hane aboneliklerini birbirinden ayırdığı görülmektedir.
3. “Tek kişilik” aboneliği arkadaşlarla paylaşmak:
Platform açıkça yalnızca bir kişinin kullanımına izin veriyor ve arkadaşların kullanımına izin vermiyorsa, şifreyi paylaşarak birlikte kullanmak caiz değildir.
4. Aynı evde yaşayan aile fertleri:
Burada ayrıca platformun “hane” veya “aile” tanımına bakmak gerekir. Örneğin Netflix, aynı hanede yaşayan kişilerin kendi profillerini kullanmasına izin verirken hane dışı paylaşımı ayrı bir kurala bağlamaktadır.
Bu Durum Kul Hakkı mıdır?
Eğer platformun açıkça belirlediği kullanım hakkının dışına çıkılıyorsa, şirketin belirlediği sözleşmesel hakkın ihlali söz konusu olur ve kul hakkı boyutu taşıyabilir.
Ancak “Her kullanım şartı ihlali kesin olarak kul hakkıdır.” şeklinde ayrıntısız bir ifade kullanmak yerine, “meşru sözleşme şartını ihlal etmek ve hak sahibinin izin vermediği kullanımdan yararlanmak” şeklinde ifade etmek daha isabetlidir.
Dört Mezhebe Göre
Klasik dört mezhepte Netflix, Spotify, dijital abonelik veya hesap paylaşımı doğrudan ele alınmamıştır. Ancak akitlere ve şartlara riayet etme, başkasının hakkını izinsiz kullanmama ve haksız menfaat elde etmeme ilkeleri bu meseleye uygulanır.
Hanefî Mezhebi: Meşru sözleşme şartlarına riayet edilmesi ve başkasının hakkının izinsiz kullanılmaması gerekir.
Mâlikî Mezhebi: Akitlerde belirlenen şartlara bağlılık ve tarafların haklarının korunması esastır.
Şâfiî Mezhebi: Meşru şartlara aykırı davranmak ve karşı tarafın hakkından izinsiz yararlanmak caiz değildir.
Hanbelî Mezhebi: Akit ve şartlara bağlılık esastır; izin verilmeyen kullanım meşru kabul edilmez.
Sonuç
Tek kişilik olarak satın alınan ve yalnızca hesap sahibinin kullanımına tahsis edilen bir aboneliğin, platformun izni olmadan arkadaşlarla paylaşılması ve birlikte kullanılması caiz değildir. Bu durum, sözleşme şartlarının ihlali ve hak sahibinin izin vermediği bir kullanım olması sebebiyle kul hakkı boyutu taşıyabilir.
Buna karşılık platformun açıkça izin verdiği aile, hane veya çoklu kullanıcı planlarında, belirlenen şartlara uyularak paylaşım yapılması caizdir.
Dolayısıyla ölçü, “Şifreyi paylaşmak başlı başına haram mıdır?” değil; “Platform bu aboneliğin başkaları tarafından kullanılmasına izin vermiş midir?” sorusudur.
Allah Teâlâ en doğrusunu bilir.