Büyükbaş kurbanlık hayvana adak veya et niyetiyle ortak olunur mu?
1. Meselenin Tespiti
Büyükbaş hayvanlar (sığır, manda, deve) en fazla yedi kişi tarafından ortaklaşa kesilebilir. Bu ortaklıkta belirleyici olan, ortakların niyetlerinin ibadet olup olmamasıdır. Çünkü kurban ibadeti mali bir ibadet olup, niyet onun sıhhat şartıdır.
2. Kur’ân-ı Kerîm’den Delil
Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Onların ne etleri ne de kanları Allah’a ulaşır; O’na ulaşan sadece sizin takvanızdır.”
(Hac, 22/37)
Bu ayet, kurbanın özünün niyet ve takva olduğunu açıkça ortaya koyar.
3. Sünnetten Delil
Peygamber Efendimiz ﷺ buyurur:
“Ameller niyetlere göredir.”
(Sahih al-Bukhari; Sahih Muslim)
Bu hadis, kurban ortaklığında da niyetin belirleyici olduğunu gösterir.
4. Mezheplerin Görüşleri
a) Hanefî Mezhebi (Esas alınan görüş)
Ortakların tamamının ibadet niyeti taşıması şarttır (udhiye, adak, akika gibi).
Eğer ortaklardan biri sadece et niyetiyle katılırsa:
Bu, ortaklığı fasit kılar.
Diğerlerinin kurbanı da geçerli olmaz.
Hepsinin yeniden kurban kesmesi gerekir.
b) Şâfiî Mezhebi
Şâfiîlerde bir görüşe göre:
Ortaklardan birinin ibadet niyeti taşımaması, diğerlerinin kurbanını bozmaz.
Ancak tercih edilen görüşte:
İbadet niyeti bulunmayan ortak, ortaklığın ruhuna aykırıdır ve sakınılması gerekir.
c) Mâlikî Mezhebi
Mâlikîlerde büyükbaşta ortaklık zaten sınırlı uygulanır.
Ortaklık kabul edildiğinde:
İbadet niyeti esastır.
Dünyevî niyetler ibadetin sevabını zedeler.
d) Hanbelî Mezhebi
Hanbelîlerde:
Ortaklardan her biri kendi niyetine göre değerlendirilir.
Et niyetiyle katılan kişinin hissesi ibadet olmaz; ancak diğerlerinin ibadetine zarar vermeyeceği yönünde görüşler vardır.
5. Adak (Nezir) Hissesinin Hükmü
Adak kurbanı:
Bir nevi borç ibadettir.
Bu sebeple:
Adak sahibi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler o etten yiyemez.
Tamamı fakirlere dağıtılmalıdır.
6. Fıkıh Kaideleri ile Değerlendirme
Bu mesele şu kaidelere dayanır:
a) الأعمال بالنيات
Ameller niyetlere göredir.
b) ما لا يتجزأ إذا فسد بعضه فسد كله
Bölünmeyen ibadetlerde bir kısmın bozulması bütünü etkiler
(özellikle Hanefîler bu kaideyi uygular).
c) العبادات مبناها على التوقيف
İbadetler naslara bağlıdır, keyfî değildir.
7. Sonradan Ortak Almak:
Bir kişi kurbanı başta kendisi için almışsa:
Hanefîlere göre sonradan ortak alabilir.
Ancak bazı âlimler:
Sonradan alınan hisselerin bedelinin sadaka verilmesini daha ihtiyatlı görmüştür.
Bu sebeple baştan:
“Sadece kendim için” diye kesin niyet etmek yerine
ortaklığa açık niyet etmek daha isabetlidir.
8. Sonuç
a) Büyükbaş hayvana:
Kurban, adak ve akika niyetiyle ortak olunabilir.
b) Et niyetiyle ortaklık:
Hanefî mezhebine göre: Tüm kurbanı geçersiz kılar
c) Diğer mezheplerde: İhtilaflıdır, sakınılması gerekir
d) Adak hissesi:
Sahibi yiyemez, tamamı fakirlere verilir
Ortaklıkta:
Niyet birliği esastır ve ihtiyat gereklidir
9.Tavsiye
Kurban sadece bir kesim değil, teslimiyetin ilanıdır.
Bu sebeple:
a) Ortaklar dikkatle seçilmeli
b) Niyetler baştan netleştirilmeli
c) Şüpheli ortaklıklardan kaçınılmalıdır
Çünkü ibadetlerde hata küçük görünse de, neticesi büyük olabilir.