Kurbanlık büyükbaş hayvana kurban niyetiyle altı kişi ortak olduk. Altı hisseye bölme işini göz kararıyla yapmamız caiz midir?
1. Hüküm
Caiz değildir.
Büyükbaş kurban ortaklığında hisselerin göz kararı (التَّخْمِين) ile bölünmesi caiz değildir.
Çünkü bu işlemde غَرَر (belirsizlik) ve ظُلْم (haksızlık ihtimali) vardır.
Göz kararıyla bölünse ve sonra helalleşilse bile şer’an geçerli bir çözüm olmaz.
2. Kur’ân-Kerimden Delil:
Mâide Sûresi 2. Ayet
وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ ۖ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ
Meali:
“İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın; günah ve düşmanlık üzerinde yardımlaşmayın.”
Kurban ibadeti yardımlaşma olsa da, adalet ve ölçü (الْعَدْلُ وَالْمِيزَانُ) şarttır.
3. Sünnet ve Genel İlke
Hz. Peygamber ﷺ adalet konusunda şöyle buyurmuştur:
اِعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ
“Adaletli olun; bu takvaya daha yakındır.”
Ortak ibadetlerde kesinlik esastır, zan yeterli değildir.
4. Dört Mezhebe Göre Hüküm
a) Hanefî Mezhebi
Hisselerin eşitliği şarttır.
Et, kemik ve sakatat dahil tartılarak bölünmelidir.
Göz kararı bölme caiz değildir
b) Şâfiî Mezhebi
Ortaklıkta مَعْلُومِيَّةُ الْحَصَصِ (hisselerin netliği) gerekir
Belirsizlik varsa ortaklık bozulur.
Ölçü olmadan taksim geçersizdir.
c) Mâlikî Mezhebi
Adalet (الْعَدْل) esastır
Eksik veya fazla pay (kul hakkı) doğurur.
Bu nedenle tartı ile taksim gerekir.
d) Hanbelî Mezhebi
Hisselerde eşitlik vâciptir.
Belirsizlik (غَرَر) bulunan taksim batıldır.
Net ölçü ile paylaşım şarttır.
5. Fıkıh Kaideleri
الضَّرَرُ يُزَالُ → Zarar giderilir
الْغَرَرُ مَمْنُوعٌ → Belirsizlik yasaktır
الْعَدْلُ وَاجِبٌ → Adalet vaciptir
الْيَقِينُ لَا يَزُولُ بِالشَّكِّ → Kesinlik şüphe ile bozulmaz
Bu kaideler gereği göz kararı taksim şer’an geçerli değildir.
6. Sakatat Meselesi:
Kurbanın sadece eti değil:
Sakatatta da dahil tamamı toplam değer içine dahil edilerek paylaştırılmalıdır.
7. Kura Yöntemi:
Hisseler tartılıp eşit hale getirildikten sonra:
Kimin hangi hisseyi alacağı (kura) ile belirlenebilir.
Bu yöntem caiz ve adaletli bir çözümdür.
8. Aile İstisnası:
Eğer ortaklar:
Baba
Anne
Çocuklar
Kardeşler
ve aynı mutfakta birlikte tüketim varsa:
Etin tartılarak ayrılması zorunlu değildir.
SONUÇ
Göz kararıyla hisse bölmek caiz değildir.
Hisseler tartı ile eşit şekilde ayrılmalıdır.
Sakatat da paya dahil edilmelidir.
Kura ile dağıtım yapılabilir.
Aile içi ortak tüketimde taksim zorunlu değildir.