Katılım bankalarında alınan promosyonlar caiz midir?
1. Promosyon her türlü faiz kapsamına girer:
Promosyon, “emanet paradan menfaat temini” hükmüne girer. Çünkü memurun veya emeklinin maaşı bankaya “emanet” olarak yatırılmakta, banka da bu emanetten dolayı bir menfaat (para) vermektedir.
Fıkıhta “Emanet veya karz (ödünç) verilen şeyden menfaat sağlamak faizdir” kaidesi vardır. “Her karz (borç) menfaat temin ederse o faizdir.” (Beyhakî, Şuabü’l-İman, 5083)
2. Banka ile sözleşmenin faizli temelde olması:Promosyon ödemesi, bankanın kamu veya özel kurumla yaptığı anlaşma sonucu verilir.
Bu ödeme, bankanın o kurumun maaş parasını kendi sisteminde tutmasından doğan getiri beklentisine (faizli kazanca) dayanır.
Dolayısıyla bankanın verdiği para, helal ticari kazançtan değil faizli işlemlerden kaynaklanıyor olabilir.
Bu durumda, “faizle kazanılmış paradan verilen promosyon helal değildir” denir.
3. Katılım bankası olsa da, sözleşme sistemi aynıdır:
“Katılım bankası da olsa, maaş anlaşması sonucu verilen promosyonun mahiyeti değişmez” demektedir.
Çünkü promosyon, çalışanla değil kurumla yapılan ticari anlaşmanın yan ürünüdür.
Bu durumda kişi, kendisine ait olmayan bir ticari anlaşmadan doğan menfaati almaktadır.
“Senin emeğin veya hizmetin karşılığı değil, bankanın müşteri kazanmak için verdiği bir paradır.” denir.
4. Sebep–müsebbeb ilişkisi:
Banka, bu parayı maaşların kendi hesabında tutulması şartına bağlamaktadır.
Yani promosyon, “şartlı menfaat”tir.
Fıkıhta bu tür şartlı menfaatler rüşvet veya faiz şüphesi taşır.
“Şartlı olarak menfaat sağlamak, helal kazanç kapsamına girmez.”
5. “İcazet” (rıza) problemi:
Promosyon anlaşması kurum ile banka arasında yapılır.
Maaş alan kişi, bu anlaşmanın tarafı değildir; sadece dolaylı faydalanıcıdır. Kişinin kendi akdi olmayan bir işlemden para alması caiz değildir.
6. Fıkhî kaidelerden çıkarılan hükümler:
“Maksatlara göre hüküm verilir (el-umûr bi makâsidiha)” kaidesine göre promosyonun amacı faizli kazançtır.
“Helal ile haram karıştığında, haram galip gelir” kaidesi gereği bu tür kazançtan sakınılır.
Sonuç olarak gerek katılım bankalarında alınan gerekse diğer bankalarda alınan promosyonlar faiz kapsamına girmektedir. Kişinin menfaatine kullanması caiz değildir. Haramdır.