Hac ve umrede ihram yasaklarının ihlali sebebiyle kesilen ceza kurbanının etinden, kurbanı kesen kişi veya zengin kimseler yiyebilir mi?
Cevap:
Hayır, yiyemezler. Hac ve umrede ihram yasaklarının ihlali sebebiyle kesilen ceza kurbanları, hüküm bakımından adak kurbanı gibidir. Bu sebeple, bu kurbanların eti yalnızca fakirlere dağıtılır. Kurbanı kesen kişi, onun usûl ve fürûu (anne, baba, dede, nine, çocuklar ve torunlar) ile dinen zengin sayılan kimseler bu etten yiyemezler.
Yanlışlıkla yiyen kimse, yediği miktarın bedelini fakirlere tasadduk eder. Bilerek yiyen ise hem kıymetini fakirlere verir hem de tevbe ve istiğfar eder.
İhsar (hac veya umreden alıkonulma) ve vasiyet sebebiyle kesilen kurbanlar da aynı hükme tabidir.
Delilleri:
1. Kur’ân-ı Kerîm’den Deliller
Yüce Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Haccı ve umreyi Allah için tamamlayın. Eğer engellenirseniz kolayınıza gelen bir kurban gönderin…” (Bakara, 2/196)
Bu ayette geçen kurbanlar, kefaret ve ibadet mahiyetindeki kurbanlardır. Fakirlere ulaştırılması esas kabul edilmiştir.
Başka bir ayette ise:
“Sonra kirlerini gidersinler, adaklarını yerine getirsinler…” (Hac, 22/29)
Müfessirler burada geçen “nezr/adak” ile kefaret ve ibadet kastıyla kesilen kurbanlar arasında benzerlik bulunduğunu ifade etmişlerdir.
2- Sünnetten Deliller
Efendimiz (Sav) şöyle buyurmuştur:
“Kim bir adakta bulunursa Allah’a itaat olan adağını yerine getirsin.” — Sahih Buharı/ Eymân 28
Ceza kurbanları da fakirlere tahsis edilen ibadet nevinden olduğundan adak hükmünde değerlendirilmiştir.
Ayrıca hac kefaretleri hakkında sahabeden gelen uygulamalar da bu kurbanların tamamen ihtiyaç sahiplerine dağıtıldığını göstermektedir.
3- Sahabe Kavilleri
Abdullah ibn Abbas’dan rivayet edildiğine göre:
“Harem’de kesilen kefaret kurbanlarının eti miskinlere dağıtılır.”
Abdullah ibn Ömer’de hac kefaretlerinde fakirlerin gözetildiğini belirtmiştir.
Sahabe uygulamaları, bu kurbanların şahsî tüketim için değil, kefaret ve fakirlerin hakkı olarak görüldüğünü ortaya koymaktadır.
4- Dört Mezhebe Göre Hüküm
a) Hanefî Mezhebi
Ebu Hanife’ye göre ihram yasakları sebebiyle kesilen ceza kurbanları adak hükmündedir. Bunların etinden:
* Kurban sahibi,
* Anne-babası,
* Çocukları,
* Zengin kimseler
yiyemez.
Kaynaklar:
el-Hidaye
Radd al-Muhtar
b) Şâfiî Mezhebi
İmam-ı Şafii’ye göre dem ve ceza kurbanları tamamen fakirlere ait bir hak mahiyetindedir. Sahibinin yemesi caiz değildir.
Kaynak:
El-mecmu’
c) Mâlikî Mezhebi
İmam Malik’e göre kefaret kurbanlarının etinden kurban sahibi yiyemez; tamamı fakirlere dağıtılır.
d) Hanbelî Mezhebi
İmam Ahmed’e göre ceza ve kefaret kurbanları adak hükmündedir. Bu sebeple sahibi ve zenginler yiyemez.
Kaynak:
Al-Muğni
Sonuç
Hac ve umrede ihram yasaklarının ihlali sebebiyle kesilen ceza kurbanları:
* Adak kurbanı hükmündedir.
* Etleri fakirlere dağıtılır.
* Kurban sahibi, usûl ve fürûu ile zenginler yiyemez.
* Bilmeden yiyen bedelini sadaka verir.
* Bilerek yiyen hem bedelini verir hem tevbe eder.
Bu hüküm Hanefî, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinin ortak görüşüdür.
Allah en doğrusunu bilir.