Çocuğu olmayan biri; bakımını üstlenip büyüttüğü herhangi bir çocuğa vefatından sonra bütün malını ona bırakabilir mi? Vefat edenin kardeşleri varsa onların miras hakkı ne olur?
1- HÜKÜM
İslam hukukunda mirasçıların kimler olduğu Allah Teâlâ tarafından belirlenmiştir. Bir kimsenin kardeşleri varsa, şartlarına göre kardeşleri mirasçı olabilir.
Kişinin öz çocuğu olmayan, ancak bakımını üstlenip büyüttüğü kimse ise şer‘î mirasçı değildir. Bu sebeple ona vasiyet yapılabilir.
Ancak vasiyetin sınırı vardır:
– Bir kimse, vefatından sonra malının en fazla üçte birini mirasçı olmayan birine vasiyet edebilir.
– Üçte ikisi ve kalan miras, Allah’ın belirlediği miras hükümlerine göre hak sahiplerine kalır.
Çünkü Peygamber Efendimiz (s.a.v.):
«”Üçte bir, üçte bir de çoktur.”
(Buhârî, Vesâyâ 2; Müslim, Vasiyye 5)»
buyurmuştur.
2- KUR’AN-I KERİM’DEN DELİLLER
Allah Teâlâ miras hükümlerini açıklarken şöyle buyurur:
«”Allah size çocuklarınız hakkında şöyle emrediyor...”
(Nisâ, 4/11)»
Yine:
«”Bunlar Allah’ın sınırlarıdır. Kim Allah’a ve Resûlüne itaat ederse Allah onu içinde ebedî kalacağı cennetlere koyar…”
(Nisâ, 4/13)»
Miras taksiminde ölçünün Allah’ın belirlediği hükümler olduğunu göstermektedir.
Vasiyet hakkında ise:
«”Sizden birine ölüm geldiği zaman, eğer bir mal bırakacaksa anne-baba ve yakınlar için uygun bir şekilde vasiyet etmesi yazıldı.”
(Bakara, 2/180)»
ayeti, vasiyetin meşru bir işlem olduğunu göstermektedir.
3- SÜNNETTEN DELİLLER
Sa‘d b. Ebî Vakkâs (radıyallahu anh) şöyle anlatır:
«”Ey Allah’ın Resûlü! Malım çok, tek mirasçım kızım. Malımın tamamını vasiyet edeyim mi?”
Peygamberimiz:
“Hayır.”
“Yarısını?”
“Hayır.”
“Üçte birini?”
Buyurdu ki:
“Üçte bir. Üçte bir de çoktur.”
(Buhârî, Vesâyâ 2; Müslim, Vasiyye 5)»
Ayrıca Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
«”Allah her hak sahibine hakkını vermiştir. Bu sebeple mirasçı için vasiyet yoktur.”
(Ebû Dâvûd, Vesâyâ 6; Tirmizî, Vesâyâ 5)»
Bu hadis, mirasçı olmayan kişiye vasiyet edilebileceğini; mirasçıya ise ayrıca vasiyet yapılamayacağını ifade eder.
4- SAHABEDEN DELİLLER
Sahâbe-i kirâm, mirasçıların haklarını korumuş ve Allah’ın belirlediği miras paylarına müdahale edilmemesi gerektiğini kabul etmiştir.
Hz. Ömer (radıyallahu anh) ve diğer sahâbeler, miras hükümlerinde Allah’ın taksimini esas almışlardır.
5- DÖRT MEZHEBİN GÖRÜŞÜ
Hanefî Mezhebi
Mirasçı olmayan bir kimseye malın üçte birine kadar vasiyet etmek caizdir. Üçte biri aşan vasiyet, mirasçıların iznine bağlıdır.
Mâlikî Mezhebi
Mirasçı olmayan kişiye vasiyet caizdir. Ancak vasiyet, malın üçte biri sınırını aşamaz.
Şâfiî Mezhebi
Vasiyetin geçerli olabilmesi için mirasçı olmayan kimseye yapılması ve üçte bir sınırına dikkat edilmesi gerekir.
Hanbelî Mezhebi
Mirasçı olmayan kişiye vasiyet yapılabilir. Üçte birden fazlası ise mirasçıların rızasına bağlıdır.
Dört mezhep de vasiyetin üçte birle sınırlandırılması konusunda aynı görüştedir.
6- SONUÇ
* Kendi çocuğu olmayan bir kimse, bakımını üstlenip büyüttüğü kişiye vasiyet edebilir.
* Ancak bu vasiyet, malın en fazla üçte biri kadar olabilir.
* Kalan mal, varsa mirasçıların hakkıdır.
* Kişi hayattayken malını hibe edebilir; ancak bunu mirasçıları haksızlığa uğratma niyetiyle yapmamalıdır.
* Hayattayken yapılan geçerli bir hibe, şartları oluşmuşsa miras hükmüne girmez.
* Allah’a ve Resûlüne isyanla yaşayan, malı günaha destek olacak kimselere vasiyet etmek ise uygun görülmemiştir.
Allah Teâlâ en doğrusunu bilir.