Bazı marketlerin sabit kiloda küçükbaş veya hisseli büyükbaş kurbanlık satması caiz midir?
Cevap:
1. Meselenin Tespiti:
Kurban ibadeti, belirli şartları taşıyan bir hayvanın, bizzat tayin edilerek ve usulüne uygun şekilde kesilmesiyle yerine getirilen mali bir ibadettir. Günümüzde bazı market ve kuruluşların “sabit kilo et” üzerinden kurban satışı yaptığı görülmektedir. Bu uygulamada genellikle kesilecek hayvan önceden belirlenmemekte, sadece kilogram üzerinden et teslimi taahhüt edilmektedir.
2. Kur’ân-ıKerim ve Sünnetteki Delilleri:
Yüce Allah şöyle buyurur:
“Kurbanlık hayvanların etleri ve kanları Allah’a ulaşmaz; O’na ulaşan sadece sizin takvanızdır.” (Hac, 22/37)
Bu ayet, kurban ibadetinin özünün “ibadet niyetiyle belirli bir hayvanın kesilmesi” olduğunu ortaya koyar.
Resûlullah ﷺ de şöyle buyurmuştur:
“Kim namazdan önce kurban keserse, onunki et olur; kim namazdan sonra keserse kurban ibadetini yerine getirmiş olur.” (Buhârî, Edâhî 1; Müslim, Edâhî 7)
Bu hadis, kurbanın belirli bir ibadet fiili olduğunu, sadece et temini olmadığını açıkça göstermektedir.
3. Fıkhî Değerlendirme:
a) Hanefi Mezhebi:
Hanefîlere göre kurbanın sahih olması için hayvanın belirlenmesi (ta’yin) şarttır. Ortaklı kurbanlarda da her hissedarın payı açık olmalı ve hayvan kesimden önce belirlenmiş olmalıdır. Belirsizlik (cehâlet) ve aldatma (garar) içeren satışlar caiz değildir.
b) Şafii Mezhebi:
Şâfiî mezhebinde de kurban ibadeti bir hayvana bağlanır. Sadece et satın almakla kurban ibadeti gerçekleşmez. Kurbanın niyetle ve belirli bir hayvan üzerinden yapılması gerekir.
c) Maliki Mezhebi:
Mâlikîler, kurbanın ibadet yönünü ön plana çıkarır. Hayvanın belirlenmemesi ve sadece et teminine yönelik işlem yapılması kurban olarak kabul edilmez.
d) Hanbeli Mezhebi:
Hanbelî mezhebinde de kurban kesimi açık ve belirli olmalıdır. Belirsiz şekilde et satın almak, kurban ibadetinin yerine geçmez.
4. Fıkhî Problemler (Bu Uygulamada Bulunan Sakıncalar):
a) Tayin eksikliği: Kesilecek hayvan belirlenmemektedir.
b) Garar (belirsizlik): Sabit kilo vaadi, gerçekte elde edilecek et miktarıyla örtüşmeyebilir.
C) Hak ihlali ihtimali: Az veya fazla et verilmesi durumunda başkalarının hakkına girilebilir.
d) İbadetin maksadının kaybı: Kurban, et satın alma işlemine indirgenmiş olur.
5. Hüküm:
Bu şekilde sabit kilo üzerinden yapılan satışlar kurban ibadeti yerine geçmez. Bu işlem, en fazla bir et satın alma akdi olur. Dolayısıyla bu yolla kurban ibadeti eda edilmiş sayılmaz.
6. Doğru Uygulama Nasıl Olmalıdır?
1- Kurbanlık hayvan bizzat veya vekâlet yoluyla tayin edilmelidir.
2- Hisseli kurbanlarda her hissenin belirli olması gerekir.
3- Kesim, kurban niyetiyle ve uygun vakitte yapılmalıdır.
4- Güvenilir kurumlar aracılığıyla vekâlet verilecekse, hayvanın kesileceği ve ibadetin yerine getirileceği açıkça belirtilmelidir.
Sonuç:
Kurban ibadeti, sadece et elde etmeye yönelik bir işlem değildir; Allah’a yaklaşma niyetiyle yapılan bir ibadettir. Bu sebeple sabit kilo et satışı şeklindeki uygulamalar, dört mezhebin genel ilkeleri çerçevesinde caiz görülmemekte ve kurban yerine geçmemektedir.