KUR’AN-I KERİM’İN AYET VE SURE TERTİBİ (DÜZENİ) NASIL YAPILMIŞTIR?
1. AYETLERİN TERTİBİ (TEVKÎFÎ)
Hüküm:
Ayetlerin sırası tamamen Resûlullah (s.a.v.) tarafından, Cebrâil’in talimatıyla belirlenmiştir. Sahabe bu sıralamaya hiçbir şekilde müdahale etmemiştir.
DELİL 1
Peygamber’in Ayetleri Yerleştirmesi
Resûlullah (s.a.v.)’e vahiy geldiğinde şöyle buyururdu:
“Bu ayeti falan sûrenin falan yerine yazın.”
* Ebû Dâvûd, Sünen, Kitâbu’s-Salât, Bâb: 150
* Tirmizî, Sünen, Tefsîrü’l-Kur’ân, 5
DELİL 2
Zeyd b. Sâbit’in Açıklaması:
Zeyd b. Sâbit (r.a.) şöyle der:
“Resûlullah bize ayetlerin yerlerini gösterirdi. Biz ancak onun emriyle yazardık.”
* İbn Ebî Dâvûd, Kitâbu’l-Mesâhif, s. 22
* Beyhakî, Delâilü’n-Nübüvve, 7/151
DELİL 3
Hz. Osman’ın Açıklaması:
Hz. Osman (r.a.) şöyle buyurur:
“Biz Resûlullah’tan ayetlerin yerini öğrenmeden hiçbir şeyi Mushaf’a yazmazdık.”
* Beyhakî, Sünenü’l-Kübrâ, 2/42
* İbn Ebî Dâvûd, Kitâbu’l-Mesâhif, s. 39
DELİL 4
Ayetlerin Tertibini Allah’ın Garanti Etmesi
“Onu toplamak ve okutmak bize düşer.” (Kıyâme, 17)
Tefsir Kaynakları:
2. SÛRELERİN TERTİBİ (BÜYÜK ÇOĞUNLUĞA GÖRE TEVKÎFÎ)
Not: Tevkifi: Allah ve Resulunun yaptığı hiç kimsenin müdahale etmemesi demektir.
DELİL 1
Cebrâil’in Her Yıl Kur’ân’ı Resûlullah’a Arz Etmesi.
Hz. Fâtıma (r.a.) rivayet eder:
Resûlullah şöyle buyurdu: “Cebrâil her yıl Kur’ân’ı bana bir defa arz ederdi. Bu sene iki defa arz etti.”
Bu arz esnasında sûre sırası da sabitleşmiştir.
* Buhârî, Sahîh, Fedâilü’l-Kur’ân: 7
* Müslim, Sahîh, Fedâil: 50
DELİL 2
Sahabenin Sûre Tertibinde İcma Etmesi
Hz. Osman’ın (r.a.) çoğalttığı Mushaf’ın sûre sırası toplumun tamamı tarafından kabul edilmiştir.
Hiçbir sahabe “Bu sûrenin yeri yanlış” dememiştir.
* İbn Hacer, Fethu’l-Bârî, 9/16
* Süyûtî, el-İtkân, 1/168
DELİL 3
Zeyd b. Sâbit: “Sûrelerin tamamı Resulullah’ın huzurunda okunmuştur.”
Zeyd b. Sâbit (r.a.) şöyle der:
“Kur’ân’ı Resûlullah’ın huzurunda okurduk. O bize sûreleri nasıl okuyacağımızı öğretirdi.”
* İbn Ebî Şeybe, Musannef, 6/146
* Süyûtî, el-İtkân, 1/254
DELİL 4
Sûrelerin Arz İle Sabit Olduğuna Dair Rivayet:
“Kur’ân’ın ramazanda arzı, sûrelerin tertibini Resûlullah’ın belirlediğini gösterir.”
* Süyûtî, el-İtkân, 1/99
* Zerkânî, Menâhilü’l-İrfân, 1/257
3. KUR’ÂN’IN TOPLANMASI
A) Hz. Peygamber Dönemi:
DELİL:
Vahyin Yazılması
Peygamber (s.a.v.) vahiy indikçe katiplere yazdırırdı.
* Dârimî, Sünen, Mukaddime: 49
* Beyhakî, Delâil, 7/152
4. KUR’ÂN’IN TERTİBİNİN İLAHÎ OLUŞUNA DAİR AYETLER
DELİL 1
“Şüphesiz Biz o Zikri indirdik ve onun koruyucusu da Biziz.” (Hicr, 9)
DELİL 2
“Onu toplamak ve okunmasını sağlamak bize düşer.” (Kıyâme, 17)
5. SAHABE GÖRÜŞLERİ
Hz. Ali (r.a.):
“Kur’ân’ın hiçbir harfi Allah’ın Peygamberinin emri dışında yazılmamıştır.”
* Süyûtî, el-İtkân, 1/168
Abdullah b. Mesud (r.a.):
“Kur’ân’dan hiçbir harfi değiştirmedik. Resulullah ne öğrettiyse onu aldık.”
Kaynak:
* Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1/379
* İbn Kesîr, Fadâilü’l-Kur’ân, s. 72
SONUÇ:
Ayetlerin sırası %100 tevkîfîdir.
Mushaf’ın bugünkü tertibi Resûlullah dönemindeki tertibin aynısıdır.
Sahabenin icmâıyla günümüze kadar korunmuştur.